Hoe kan de vrijmetselarij van een goed mens een nog betere maken?

Tableau de loge GLRB

Via het pad van de symboliek…

Als we ervan uitgaan dat iedereen vervolmaakbaar is, biedt de vrijmetselarij een toegankelijke methode voor de zoekende mens die de oprechte wens en sterke wil heeft om zich te vervolmaken. Deze methode berust in essentie op de praktijk van de symboliek en de ritualen, die hun inspiratie vinden in de vroegere bouwgilden.

Op deze weg die we gerust “spiritueel” kunnen noemen, wordt de zoekende mens aangemoedigd om zijn eigen mogelijkheden te ontdekken en te gebruiken. Dat gebeurt via de lange weg van de arbeid aan zichzelf en met de hulp van de maçonnieke ritus.

De vrijmetselarij zet eenieder die zij initieert aan om aan zichzelf te werken en vermijdt in de mate van het mogelijke overdracht van vooraf vastgestelde kennis (van welke aard dan ook).

De persoonlijke arbeid van de vrijmetselaar wordt aangevuld met gemeenschappelijke (interactieve) activiteiten die in een sfeer van warme broederlijkheid verlopen. De zittingen zijn gebaseerd op referentiegeschriften waarbij verschillende graden worden doorlopen tijdens rituele plechtigheden.

De arbeid van de vrijmetselaar bestaat erin de eigen “ruwe steen” (zichzelf dus) zodanig te bewerken dat die perfect in de werkplaats past.

… en beproefde ritualen

De ritualen ondersteunen het verhaal dat wordt verteld. Zij zijn een uitnodiging tot reflectie en tevens een leidraad en een richtpunt. Zij bieden tal van mogelijkheden om de verhalen en symbolen te interpreteren, te actualiseren en in de toekomst te projecteren. Op basis hiervan reflecteert men over zichzelf en over de wereld om ons heen.

De kandidaat-vrijmetselaar wordt door de ritualen zelf en de symbolen die daarmee samenhangen, aangespoord om zich te bevrijden van psychologische, ideologische en andere belemmeringen. Op die manier tekent zich het perspectief af naar  spirituele zelfverwezenlijking. Ritualen verbinden de gemeenschap die ze uitvoert, maar bovenal stimuleren ze in elk individu een dusdanige affectieve drang dat de krachten van het onderbewustzijn  vrijkomen.

Een levenswerk…

 De initiatie overbrugt een mensenleven. Rituaal en symboliek blijven de geïnitieerde inspireren zolang hij zichzelf wenst te overtreffen.

Bovengenoemde methode impliceert gewetensvrijheid en het vrije denken. Zij doet geen afbreuk aan het respect voor de universele menselijke en morele waarden waarvoor zij staat.

De methode is gebaseerd op een niet-dwingend instrumentarium op het vlak van reflectie en zelfontplooiing, aangereikt door de symboliek. Zij gaat uit van een persoonlijke discipline, respect voor derden, erkenning van andermans rechten en aanvaarding  van  onderlinge verschillen.

Wat betekent het pad van de symboliek?

Het begrip symboliek definiëren gaat misschien het makkelijkst via zijn (Griekse) etymologische verklaring. De term symbool is afgeleid van het Griekse werkwoord symballein dat verenigen, samenbrengen betekent. Een symbool is dus een teken van verbondenheid en hereniging, in tegenstelling tot het woorden “symballein, “diaballein” en “diable” (waar ook het Franse woord diable van is afgeleid).

Symbolen zorgen er inderdaad voor dat de menselijke geest openstaat voor de metafysische dimensie van het zijn. Zij stellen de mens in staat om in zijn verbeeldingswereld binnen te treden. Zij kunnen hem in contact brengen met zijn onderbewustzijn door de suggestieve kracht en het verdiepingsvermogen die zij in zich dragen. Op die manier kan de symboliek de mens helpen zichzelf “terug te vinden”. Symbolen kunnen een voorwerp, een woord, een gebaar of een beeld zijn, die het mogelijk maken een idee of een concept op te roepen dat niet direct zichtbaar en daardoor juist voor persoonlijke interpretatie vatbaar is, afhankelijk van de culturele context van het individu en van wat hij heeft meegemaakt. Het grote voordeel van symbolen is dat zij in staat zijn om op een vrij eenvoudige manier erg complexe zaken uit te drukken.

Het interpreteren van symbolen is niet onderhevig aan de klassieke regels van het rationeel denken. Mediteren en reflecteren over symbolen bieden de mens een grote vrijheid om aan zelfonderzoek te doen en vragen te stellen over de wereld om hem heen en bij uitbreiding over het hele Universum en de grote levensvragen die hem bezighouden.

In de vrijmetselarij zorgt de uitgebreide symboliek waaraan de zintuigen en de geest van de vrijmetselaar tijdens de rituele vergaderingen worden blootgesteld (met name geluiden en beelden) ervoor dat er een soort “ruimte“ ontstaat die gunstig is voor de zelfarbeid. Om die reden bestempelen vrijmetselaars die ruimte ook als “sacraal”.

In een loge gebeuren geen zaken die ingaan tegen de goede zeden of die vrijheden beknotten. Er wordt respect geëist voor de regels en de instellingen waarvan de vrijmetselaar deel uitmaakt.

De constitutionele teksten van de traditionele maçonnieke organisaties verplichten de vrijmetselaars overigens duidelijk tot loyaliteit ten opzichte van hun land en de legitieme overheden ervan.

Geheim of discretie?

Het maçonnieke werk gebeurt buiten het zicht van de buitenwereld en met de nodige discretie die eigen is aan deze persoonlijke zoektocht. Net zoals bij elk initiatiek proces dat alleen maar persoonlijk kan worden beleefd en niet bestemd is om door te vertellen noch om ermee te koop te lopen. In de vrijmetselarij is er geen plaats voor “voyeurisme”, in veel opzichten een typisch kenmerk voor onze moderne samenleving. Het recht van elk individu om zijn eigen “geheim” (in de positieve zin van het woord) te hebben, wordt in de vrijmetselarij zorgvuldig beschermd. Een van de maçonnieke plichten is discretie over wat er in de loge wordt gezegd en gedaan.

De vrijmetselarij heeft geen ander geheim dan het geheim dat inherent is aan de initiatieke methode. De inwijdeling wordt geen enkel “geheim” onthuld, geen enkel duister plan om de wereld te hervormen, geen theologisch onderricht, geen mystieke sleutel tot de mens of de wereld. Aangezien de vrijmetselarij zo’n geheim niet bezit, is zij ook niet in staat om het aan haar leden mee te delen.

Het geheim van de maçonnieke ervaring is haar enige geheim. Dit geheim is echter onmededeelbaar omdat het onuitspreekbaar is. Geen enkel boek, geen enkel rituaal, geen enkele getuigenis kan dit geheim ontsluieren, want de initiatieke boodschap wordt door elk van ons op verschillende wijze ontvangen en beleefd. Die boodschap kan ook niet eenduidig worden geïnterpreteerd. In de ogen van wie er geen deel van uit maakt, is dit misschien het meest mysterieuze aspect van de vrijmetselarij…

Elke vrijmetselaar beleeft het maçonnieke geheim in de schemering van zijn geweten. Al zou hij dit geheim willen onthullen, hij zou het niet kunnen. Evenmin zou hij het eigen intieme wezen, het mysterie van de persoonlijke eigenheid kenbaar kunnen maken omdat hem daarvoor de woorden ontbreken.

De discretie waartoe vrijmetselaars zich verbinden, biedt hun ook de garantie dat hun individueel traject iets is dat ook van hen blijft, zo lang zij dat wensen.
Toch is het normaal en zelfs wenselijk dat zijn naasten op de hoogte zijn van het engagement dat de vrijmetselaar is aangegaan en waarmee zij op voorhand instemmen of gewoon aanvaarden.

De plicht tot discretie en terughoudendheid geldt voor elke vrijmetselaar wanneer hij in de openbaarheid treedt. De vrijmetselarij is geen geheim genootschap, maar een besloten gemeenschap die zichzelf in bescherming neemt, net zoals dat het geval is voor veel organisaties die alleen hun eigen leden toelaten.

Bovendien is het voor sommigen wenselijk hun status van vrijmetselaar verborgen te houden in het licht van wat er onder bepaalde regimes en overheden is gebeurd, met name tijdens WO II toen er in de rangen van de vrijmetselarij tal van onschuldige slachtoffers zijn gevallen.